Türkçülüğün Esasları Ziya Gökalp (Kitap #3)

Türkçülüğün Esasları Ziya Gökalp (Kitap #3)

Ziya Gökalp tarafından kaleme alınmış önemli eserlerden biri olan Türkçülüğün Esasları hakkında konuşmadan önce Ziya Gökalp kimdir ya da modern Cumhuriyet Türkiyesi’nin önemli fikir babalarından kabul edilen Ziya Gökalp nasıl bir aydın profiline sahiptir vb. soruları cevaplamanız gerekir.

Ziya Gökalp

Türkçülüğün Esasları Ziya Gökalp (Kitap #3)
Ziya Gökalp

Halil İnalcık bir makalesinde; Ziya Gökalp için Yüzyıla damgasını vuran düşünür olarak tanımlayarak “Gökalp’ın yaşamı kısa oldu, ama düşüncesi yüzyıla damgasını vurdu. Çevresi, menşei, ailesi ve müstesna kişiliği ona savaşlar,devrimlerle geçen dramatik bir dünyada müstesna bir kılavuz rolü hazırladı” diyerek hayatını özetler.

Gökalp hakkında gerek yerli gerek yabancı onlarca inceleme makale ve kitap çalışması yapılmıştır. Ziya Gökalp, U. Heyd’e göre Türk Milliyetçiliğinin babasıdır, Yakup Kadri’ye göre Gökalp, Şarkta ilk defa garbın anladığı ilim kafasıyla Doğu faziletini nefsinde birleştiren bir kişidir. W. Deedes’e göre; Yeni Türkiye’yi biçimlendiren, Türkiye Cumhuriyeti’nin manevi kurucularından biri, belki de bu kuruluşta en büyük payı olandır. Fahri Fındıkoğlu’na göre Gökalp, Türk sosyolojisinin öncülerinden ve metafizisyen bir tiptir.

Dikkatinizi Çekebilir: Sırat-ı Müstakim Sebilürreşad Dergisi (Kitap #2)

Bugün artık Durkheim, Gökalp veya Marks ayarında her meseleyi potasında eriten filozof sosyolog tipi yoktur. Bizim asıl konumuz olan Gökalp’ın Türkçülüğün Esasları isimli eseri ile ilgili olarak Uriel Heyd “Türkçülüğün Esasları; Türkçülük akımının programını açıklamaktadır” demiştir.

Türkçülüğün Esasları

Türkçülüğün Esasları Ziya Gökalp (Kitap #3)
Türkçülüğün Esasları Ziya Gökalp

Kitabın birçok bölümü Yeni Mecmua ve Küçük Mecmua’dan ufak değişikliklerle alınmıştır diye tanımlar. Gökalp, Türkçülüğün Esasları isimli eserini ilk olarak 1923 yılında yayınlamıştır. Gökalp’ın Türkçülüğün Esasları’nda her ne kadar Türkçülüğün programı açıklanmışsa da Türkçülük, Mefkure, Milli Mefkure, Ahlaki Türkçülük, Turan, Millet, Kavim, Hars (kültür), Medeniyet, Milli Kültür ve Medeniyet ilişkisi ile Türkçülük ve Turancılığın ilişkisini ayrıntılarıyla açıklamıştır.

Ziya Gökalp, içinde bulunduğu koşullarda oldukça özgün sosyolojik düşünceler üretmiş ve Trükiye’de sosyolojiyi kurmuştur. Ziya Gökalp, İttihat ve Terakki’nin önde gelen düşünürü olmasının yanı sıra Cumhuriyet rejiminin ideolojisinin oluşmasında da önemli role sahiptir.

her şeyden önce Türk devriminin aslında bir kültür devrimi olduğu gerçeğini kavramak ve Atatürk üzerinde Ziya Gökalp’ın izleri olduğunu görmek gerekir.

Ziya Gökalp kitabına Türkçülüğün tarihi ile başlar. Türkçülüğün memleketimizde zuhurundan evvel, Avrupa’da Türklüğe dair iki hareket vücuda geldi. Bunlardan birincisi, Fransa’da Turquerie denilen Türkperestlik kavramıdır. Avrupa’da zuhur eden ikinci harekete de Türkiyat yani Türkoloji adı verilir.

Türkçülüğün babaları olarak Ahmet Vefik Paşa ve Süleyman Paşa’yı gösterir. Türkiye’de Abdülhamid’in Türkçülük akımını durdurmaya çalışırken, Rusya’da M. Fethali Ahundzade ve Gaspıralı İsmail gibi iki büyük Türkçünün yetiştiğini söyler. Özellikle Kırım’da Tercüman Gazetesi’ni çıkaran Gaspıralı’nın Dilde, fikirde ve işte birlik olarak tanımladığı prensibin bütün Türkleri aynı dilde birleştirmenin mümkün olduğunu göstermiştir.

Türkleri, Türkçülük mefkuresi etrafında birleştirerek büyük bir çökme tehlikesinden kurtarmaya muvaffak olan büyük dahi Gazi Mustafa Kemal Paşa’yı Türkçülüğün en büyük adamı olarak niteler.

Millet Nedir?

Ziya Gökalp Türkçülük Türk milletini yükseltmek demektir. O halde Türkçülüğün mahiyetini anlamak gerektiğini söyleyerek; millet hakkındaki görüşleri tetkik eder.

1- Irkî Türkçüler’e göre millet, ırk demektir.

2- Kavmî Türkçüler de, milleti kavim zümresiyle karıştırırlar. Kavim aynı anadan üremiş içine hiç yabancı karışmamış kandaş zümre demektir.

3- Coğrafi Türkçülere göre millet, aynı ülkede oturan halkların bütünü demektir. Bazen bir ülkede birçok sayıda millet olduğu gibi bazen de bir millet birçok ülkeye dağılmış olabilir.

4- Osmanlıcılara göre millet, Osmanlı İmparatorluğunda bulunan vatandaşları içine alır. Halbuki bu karma topluluğun içerisinde birçok millet vardır.

5- Islâm birliği taraftarlarına göre millet, bütün Müslümanlar demektir. Aynı dinde bulunan insanların bütününe ümmet adı verilir. O halde Müslümanların bütünü de bir ümmettir.

6- Fertçiler’e göre millet, bir adamın kendisini mensup addettiği bir cemiyettir.

O halde millet nedir ki? Millet ne ırkî, ne kavmî, ne coğrafî, ne siyasî, ne de iradi bir zümre değildir. Millet dilce, dince, ahlakça ve güzellik duygusu bakımından müşterek olan, yani aynı terbiyeyi almış fertlerden mürekkep bir topluluktur.

Dikkatinizi Çekebilir: Üç Tarz-ı Siyaset (Yusuf Akçura) Kitap İncelemesi #1

Türkçülük ve Turancılık Nedir?

Türkçülük ile Turancılık arasındaki farkı anlamak için, Türk ve Turan zümrelerinin hudutlarını tayin etmek lazım. Türk bir milletin adıdır. Millet kendisine mahsus bir kültüre malık olan zümredir.

Türkçülüğün uzak mefkuresi ise, Turan’dır. Türk kelimesi, bugün yalnız Türkiye Türklerine verilen bir unvan hükmüne geçmiştir. Turan kelimesi ise bütün Türk boylarını ihtiva eden Büyük Türkistan’a hasretmemiz lazımdır.

Türkçülerin uzak mefkuresi Turan, namı altında birleşen Oğuzları, Tatarları, Kırgızları, Özbekleri, Yakutları dilde, edebiyatta, kültürde birleştirmektir. Türkçülüğün mefkuresini büyüklüğü noktasında üç dereceye ayırabiliriz:

1- Türkiyecilik (Anadoluculuk)
2- Oğuzculuk yahut Türkmencilik
3- Turancılık

Bugün, gerçeklik sahasında yalnız “Türkiyecilik” vardır. Fakat ruhların büyük bir özleyişle aradığı Kızıl Elma, gerçeklik sahasında değil, hayal sahasındadır.”

Tarihi maddecilik ve İçtimai Mefkurecilik başlığı altında Tarihi Maddeciliği eleştirerek bu iki söylemin birbirine zit nazariyeler olarak değerlendirerek şunları söyler; Kolektif tasavvurlar, Marx’ın zannettiği gibi, sosyal hayatta tesiri olmayan, gölge hadiselerden ibaret değildir. Bilakis, bütün sosyal hayatlarımız bu tasavvurların tesirlerine göre şekillenir. Mesela biz Türkiyelilerin kolektif vicdanımızda “Türk milletindeniz, İslam ümmetindeniz, Batı medeniyetindeniz” tasavvurları açık seçik görünüşler halinde belirmeye başlayınca, bütün sosyal hayatlarımız değişmeye başlayacaktır.

“Türk milletindeniz” dediğimiz için, dilde, estetikte, ahlakta, hukukta, hatta din hayatında ve felsefede Türk kültürüne (Türk zevkine, Türk vicdanına göre) bir orijinallik, bir şahsilik göstermeye çalışacağız. “İslam ümmetindeniz” dediğimiz için, bize göre en mukaddes kitap Kur’an-ı Kerim, en mukaddes insan Hz. Muhammed, en mukaddes mabet Kabe, en mukaddes din Islamiyet’tir.

“Batı medeniyetindeniz” dediğimiz için de ilimde, felsefe de, fenlerde vesair medeni sistemlerde tam bir Avrupalı gibi hareket edeceğiz.”

Ziya Gökalp kitabında ele aldığı ve üzerinde en çok tartışılan konularından birisi de milli kültür (Hars) ve medeniyet konusu olsa gerekir. Milli kültür (Hars) ve medeniyet arasında hem birleşme noktaları hem de ayrılık noktaları vardır. Birleşme noktası, ikisinin de bütün sosyal hayatları içine almasıdır.

Sosoyal hayatlar; dini hayat, ahlaki hayat, hukuki hayat, iktisadi hayat, rasyonel hayat, lisani hayat ve fenni hayat. Kültür (Hars) milli olduğu halde, medeniyet milletlerarasıdır. Kültür yanız bir milletin dini, ahlaki, hukuki, iktisadi, rasyonel, lisani ve fenni hayatlarının ahenkli bir bütünüdür. Medeniyet ise, aynı medeniyet dairesine giren birçok milletlerin sosyal hayatlarının müşterek bir bütünüdür.

Milli kültür ile medeniyeti birbirinden ayıran, milli kültürün bilhassa duygulardan, medeniyetin bilhassa bilgilerden mürekkep olmasıdır. Milli kültür ile medeniyet arasındaki bir münasebette şudur:

Her kavmin, ilk önce yalnız milli kültürü vardır. Bir kavim kültür bakımından yükseldikçe siyasetçe de yükselerek kuvvetli bir devlet vücuda getirir, kültürün yükselmesinden medeniyet meydana gelir.

Gökalp’ın sisteminde, Medeniyet ilkin ümmet olarak başlamış ve daha sonra bağımsız bir varlık gibi ortaya çıkmıştır. Başka bir deyimle ümmet zamanla ilim, teknik ve sos- yal tekniklerin tesirleri ile Medeniyeti meydana getirmiştir.

Gökalp, Türkçülüğün ilk esaslarından biri de Halka doğru ilkesidir. Bir milletin aydınlarına, fikir adamlarına milletin seçkinleri adı verilir. Seçkinler, yüksek bir eğitim öğretim görmüş olmakla, halktan ayrılmış olanlardır.

İşte halka doğru gitmesi gerekenler bunlardır. Seçkinler halka milli kültürü getirmek için gitmelidirler. Seçkinlerin halka doğru gitmesi şu iki maksat için olabilir:

1- Halktan milli kültür terbiyesi almak
için.

2- Halka medeniyet götürmek için halka doğru gitmek.

Millet, aynı milli kültürde ortak olan fertlerin bütünüdür. “Beynelmileliyet”, aynı medeniyete ortak olan milletlerin bütünüdür. Her medeniyet zümresi, bir milletlerarasılık dairesidir. Bir cemiyetin milli bir kültürünün olması, onun milletlerarası bir medeniyete mensup olmasına engel değildir.

Gökalp, Türkçülüğün Esasları eserinde Türkçülüğün programını açıklayarak; Dilde Türkçülük, Estetik Türkçülük, Ahlaki Türkçülük, Hukuki Türkçülük, Dini Türkçülük, İktisadi Türkçülük, Siyasi Türkçülük ve son olarak Felsefi Türkçülük olarak; Türkçülük anlayışı ve programını ayrıntılı olarak açıklamıştır.

Türkçülük, bütün aşkı ile yalnız kendi orijinal kültürüne vurgun olmakla beraber, şoven ve mutaassıp da değildir.

Avrupa medeniyetini tam ve sistematik bir surette almaya azmettiği gibi hiçbir milletin kültürüne karşı yabancı kalma ve küçümseme duygusu da yoktur diyerek her şeyden önce, gerek memleketimizde, gerek diğer İslam ülkelerinde daima milli vicdan uyandırmaya ve kuvvetlendirmeye çalışmalı. Çünkü bütün terakkilerin kaynağı milli vicdan olduğu gibi, milli istiklalin doğuş yeri de, dayanağı da yalnız odur çağrısında bulunur.

Kaynakça

1- Ziya Gökalp, Türkçülüğün Esasları
2- TDV Islâm Ansiklopedisi Ziya Gökalp maddesi.
3- Aytül Kasapoğlu, Ziya Gökalp Hakkında Bir Meta Analiz.
4- Nihat Nirun, Sistematik Sosyoloji Açısından Ziya Gökalp.

Türkçülüğün Esasları Ziya Gökalp (Kitap #3)
Türkçülüğün Esasları Ziya Gökalp

Hakkımızda
İletişim

“Türkçülüğün Esasları Ziya Gökalp (Kitap #3)” üzerine bir yorum

Yorum yapın

Don`t copy text!